Is het in het belang van Jens om zijn achternaam te wijzigen in die van zijn stiefvader?

De situatie

Jens heeft last van zijn achternaam Meijer. Zo wil hij de achternaam niet op zijn zwem- en judodiploma gebruiken. Op deze diploma’s is dan ook alleen zijn voornaam en geen achternaam gezet. Maar op officiële stukken staat nog wel de achternaam van zijn vader. Marco zou graag willen dat zijn zoon zijn achternaam houdt. Liesbeth en Ben zouden het liefst willen dat Jens’ achternaam Boer wordt. Als dat niet mogelijk is, zouden ze graag zien dat de achternaam van Jens wordt gewijzigd in Lubbers.

Naam wijzigen via Justis

Het wijzigen van de achternaam van een kind gaat in principe via Dienst Justis. Voor zo’n wijziging zijn verschillende voorwaarden opgenomen in het Besluit geslachtsnaamswijziging. Wijziging van de achternaam van Jens in Boer is niet mogelijk via Justis, omdat Ben nog geen vijf jaar voor Jens heeft gezorgd, hij zorgt nu nog maar tweeënhalf jaar voor Jens. Het wijzigen van de achternaam van Jens in Lubbers stuit af op een andere voorwaarde; Marco stemt namelijk niet in met het verzoek van Liesbeth en Ben. Justis is dus niet de juiste instantie om de achternaam van Jens te wijzigen. Kunnen Liesbeth en Ben bij de rechtbank terecht?

Naam wijzigen via de rechter

Het is mogelijk om vervangende toestemming aan de rechter te vragen voor een achternaamswijziging van een kind. Maar dit kan alleen wanneer ouders gezamenlijk gezag hebben over het kind. Liesbeth is alleen met het gezag over Jens belast, zij kan dus geen verzoek doen bij de rechter om vervangende toestemming voor het wijzigen Jens’ achternaam.

De enige mogelijkheid die Liesbeth en Ben nog hebben is een verzoek doen tot gezamenlijk gezag. Zo’n verzoek kan namelijk, op grond van de wet, vergezeld gaan met een verzoek tot wijziging van de achternaam van een kind. De rechter zal dan moeten beoordelen of het verzoek voldoet aan de wettelijke voorwaarden.

De rechter kan het verzoek tot het wijzigen van de achternaam van Jens in Boer of Lubbers afwijzen wanneer één van de volgende situaties zich voordoet:

a.    wanneer het kind van twaalf jaar of ouder niet instemt met het verzoek tot het wijzigen van de achternaam;

b.    wanneer ook gezamenlijk gezag is verzocht en dit verzoek wordt afgewezen;

c.    wanneer het niet in het belang van het kind is om het verzoek tot het wijzigen van de achternaam toe te wijzen.

Hoe zit dit in het geval van Jens?

Ad a Mening Jens

Jens is nog geen twaalf jaar. Hij hoeft dus niet in te stemmen met het verzoek.

Ad b Verzoek gezamenlijk gezag

Het hof Arnhem-Leeuwarden heeft zich daadwerkelijk gebogen over deze kwestie en wijst het verzoek van Liesbeth en Ben om gezamenlijk gezag over Jens te hebben toe.[1] Ben zorgt al ruim tweeënhalf jaar samen met Liesbeth voor Jens. Hij staat daarmee in een nauwe persoonlijke betrekking tot Jens. Ook is er geen reden om te vrezen dat de belangen van Jens worden verwaarloosd als Ben samen met Liesbeth met het gezag over Jens wordt belast. Ben verzorgt Jens, hij onderneemt activiteiten met Jens en hij neemt samen met Liesbeth beslissingen over Jens. Liesbeth en Ben bieden Jens een rustige en voorspelbare situatie, waarin Jens zich positief ontwikkelt. Voor Jens sluit de toekenning van gezamenlijk gezag aan zijn moeder en stiefvader aan bij de situatie waarin hij opgroeit, omdat hij op dit moment feitelijk al door hen gezamenlijk wordt opgevoed en zij samen beslissingen over hem nemen.

Ad c Het belang van Jens

Volgens het hof Arnhem-Leeuwarden verzet Jens’ belang zich echter tegen de toewijzing van het verzoek tot wijziging van de achternaam van Jens in die van zijn stiefvader, Boer. Volgens het hof bestaat er namelijk het risico dat Jens – in het geval Jens zich op enig moment niet langer met de stiefvader verbonden zou voelen – wel de achternaam Boer draagt. Met andere woorden: het betreft hier een grote beslissing, waar Jens mogelijk later spijt van zou kunnen krijgen. In dit verband is ook van belang dat je niet kunt uitsluiten dat Jens deze keuze maakt vanuit loyaliteit naar zijn moeder.

Is de achternaam Lubbers dan wel in het belang van Jens? Ja, concludeert het hof. De achternaam van de moeder van Jens is wel in zijn belang. Moeder is namelijk de constante factor in het leven van Jens. Het zou meer recht doen aan de situatie van Jens als zijn achternaam in die van zijn moeder wordt gewijzigd. Jens zal voortaan dus Lubbers heten.

Conclusie

Het lijkt erop dat het hof in deze situatie zorgvuldig heeft afgewogen wat het beste is voor Jens. Het verzoek om de achternaam te wijzigen naar die van de stiefvader, Boer, is afgewezen, omdat het hof terecht voorziet dat Jens later spijt zou kunnen krijgen van zo'n ingrijpende wijziging, vooral gezien de mogelijkheid dat de relatie met de stiefvader kan veranderen. Het hof lijkt te vrezen voor de gevolgen als Jens zich op een later moment niet meer verbonden zou voelen met zijn stiefvader. Het risico van een keuze die mogelijk te snel is gemaakt uit loyaliteit naar zijn moeder, is door het hof terecht onderkend. Aangezien Jens geen contact heeft met zijn vader en  Liesbeth als zijn moeder de constante factor in zijn leven is, is het begrijpelijk dat de rechter kiest voor de achternaam van moeder, die de feitelijke gezinsstructuur beter weerspiegelt.

[1] ECLI:NL:GHARL:2024:5722, de namen in deze blog zijn gefingeerd.